Dómnefnd Skógræktarfélags Reykjavíkur hefur valið Tré aprílmánaðar sem er marþöll (Tsuga heterophylla) í Grasagarði Reykjavíkur. Marþöllin  er  8,9  metra há, ummál stofns í 0,4 m. hæð frá jörðu er 1,3 m. Hún  var gróðursett 1964 og kom úr Gróðrarstöð Skógræktarfélags Reykjavíkur í Fossvogi.  Hún hefur vaxið vel í góðu atlæti í Grasagarðinum og setur mikinn svip á garðinn þar sem hún  stendur í trjábeði nálægt skrifstofum starfsfólks.

Marþöllin er sígrænt, þokkafullt tré með slútandi greinum og árssprota sem rétta  sig ekki upp  fyrr en á öðru ári þegar nýr sproti tekur að myndast.  Nálar frekar litlar og mjúkar oft með tveimur ljósum rákum á neðra borði þegar trén stækka, lykt af brotnum nálum minnir á gulrætur.  Könglar um 2 cm á lengd. Marþöllin í Grasagarðinum er þakin könglum og hefur tekist að fjölga trjám út frá henni þó ekki gangi það vel.  Við teljum þetta vera stærstu marþöll í borginni, en kröftugar þallir vaxa líka á Hallormsstað, í Fljótshlíð og Skorradal og víðar. Marþöllin er skuggþolin, rakakær og   þarfnast greinilega skjóls í uppeldinu hér á landi.

Um tíu tegundir þalla eru í heiminum og er marþöllin þeirra stærst. Sex tegundir vaxa í A-Asíu og fjórar í N-Ameríku. Marþöll og fjallaþöll eru þær tegundir sem helst hafa verið ræktaðar hérlendis og eru þær báðar fluttar inn frá Alaska.  Marþöllin vex með Kyrrahafsströndinni frá Kaliforníu og allt upp á Kenaiskaga í Alaska. Hefur hún svipað útbreiðslusvæði og sitkagrenið en vex þó lengra inn til landsins. Hún vex með sitkagreninu í hinum miklu strandskógum á þessu svæði og þrífst því betur sem jarð- og loftraki er meiri. Verður yfirgnæfandi tegund í skóginum, nær oft 60 metra hæð og verður mörg hundruð ára gömul, elsta þekkta tréð er meira en  1200 ára!

Frumbyggjar Ameríku nýttu sér marþöllina ekki aðeins til smíða heldur líka til matargerðar, börkurinn var notaður til litunar og  innri börkur bæði étinn hrár og notaður í brauðgerð, te var gert úr C-vítamínríkum nálum og árssprotum osfrv. Þá voru og eru greinar trésins notaðar sem hrognagildrur þar sem síld kemur  til að hrygningar í árósum suðaustur Alaska. Ekki er að undra að fólk sem bjó í nánu sambýli við tré í þúsundir ára hafi komist upp á lag með  að nýta  hvaðeina af trénu, líkt og Samarnir hreindýrin og við  Íslendingar sauðkindina. Reyndar hefur líka allskonar lágvaxinn gróður verið nýttur á ótrúlega fjölbreytilegan hátt hér á landi eftir eyðingu stærsta hluta gömlu skóganna.

Marþöll er mikið ræktuð, viður hennar er notaður til margskonar smíða og fáar tegundir henta betur í pappírsframleiðslu. Hún er líka algeng sem stásstré á útivistarsvæðum og í görðum í norðvestur Evrópu og á Nýja-Sjálandi og dreifir sér þar af sjálfsdáðum. Til er fjöldinn allur af ræktunarafbrigðum marþallar sem notuð eru í görðum.

Marþöllin glæsilega í Grasagarðinum  er  góð fyrirmynd ræktunarfólks í Reykjavík og gott dæmi um það merkilega frumkvöðla- og tilraunastarf sem þar hefur verið unnið í bráðum 50 ár. Þeir sem ekki hafa komið í Grasagarðinn eru hvattir til að heimsækja hann í vor og kynna sér garðinn og skoða þetta tignarlega tré.

-Á myndinni eru þau  Eva forstöðumaður og Hjörtur safnvörður  Grasagarðsins undir Tré aprílmánaðar-

 

Vorið er komið að Elliðavatni og í Heiðmörk eins og fjölmargir farfuglar bera vitni um. Það iðar allt af lífi á og við vatnið sem og í skóginum. Grágæsirnar hafa flykkst hingað í hópum, tjaldurinn trítlar um túnin, hrossagaukar fljúga í allar áttir og maríuerlan flögrar lipurlega um.

Sjálfur konungur vatnsins, himbriminn, kom í gær og tók sér varðstöðu á víkinni sunnan við Elliðavatnsbæinn, tilbúinn að verja sitt vatn fyrir öllum ágangi.

Á myndinni eru auk svananna grágæsapar og hópur skúfanda sem halda til sunnan við Elliðavatnsbæ.

Nú styttist í að opnuð verði Þjónustumiðstöð við Esju með mat og drykk og ýmsum upplýsingum um borgarfjall Reykvíkinga. Það eru Pjetur Árnason og félagar sem eiga veg og vanda að  hinni nýju Þjónustumiðstöð og fagnar Skógræktarfélagið framtaki þeirra
félaga og óskar þeim góðs gengis við að þjónusta hinn sívaxandi fjölda sem leggur leið sína í hlíðar Esjunnar.
Á meðfylgjandi myndum sem teknar voru fyrir nokkrum dögum má sjá 140 fermetra timburhús flutt á staðinn, skammt frá bílastæðinu við Kollafjörð, rétt austan Mógilsár. Á hinni myndinni er Pjetur staðarhaldari  í dyrum hinnar fyrirhuguðu Þjónustumiðstöðvar.

Þegar sól hækkar á lofti fara starfsmenn Skógræktarfélagsins að huga að verkefnum í Esjuhlíðum
og er þar að mörgu að hyggja.
Á myndinni má sjá tröll sem tóku á móti starfsmanni félagsins í vettvangsferð á dögunum
uppi á svonefndum Karli sunnan undir Kistufelli.

Skógræktarfélags Reykjavíkur hefur valið Tré febrúarmánaðar og er það fjallaþinur (Abies lasiocarpa) í garði við Melgerði 1. Fjallaþinurinn  er frekar sjaldgæfur hér á landi  og þá aðallega notaður í jólatrjáaræktun, en má hiklaust nota meira í görðum.  Bragi Svan Stefánsson  gróðursetti tréð um1965, núverandi eigandi er Halla Arnar. Tréð er 9 metrar á hæð, ummál stofns  í 1,30 metra hæð frá jörðu er  1,16 m.

Greinargerð
Tré mánaðarins er fjallaþinur (Abies lasiocarpa) í garði við Melgerði 1 í smáíbúðahverfinu.
Fjallaþinur er sjaldgæfur  og telur dómnefnd Skógræktarfélagsins að tréð í Melgerðinu  sé mjög líklega það hæsta sinnar tegundar í höfuðborginni. Það mælist 9 metrar á hæð, ummál stofns í 1,30  metra hæð er 1,16 metrar, þvermál krónu um 4 metrar.

Smáíbúðarhverfið tók að byggjast á 6. áratug  síðustu aldar, einkenni hverfisins eru lítil vel við haldin hús með snotrum görðum.  Einstaka tré rís upp yfir hverfið eins og turnar á stangli og er þar aðallega um að ræða sitkagreni og alaskaösp, sum hver orðin fullfyrirferðarmikil í litlum görðum, önnur eru staðsett þannig að sóma sér vel og eiga  þátt í að draga úr vindi á stóru svæði í heilu hverfi.  Þannig eru risarnir mikilvægir í smáíbúðahverfinu og nauðsynlegt að lofa þeim lifa og dafna sé þess nokkur kostur.

Melgerði 1 var byggt árið 1953.  Um sjö árum síðar flutti þangað Bragi Svan Stefánsson  (1926-2006) mikill skógræktarmaður sem reyndi fjölda tegunda í sínum garði, m.a. annars fjallaþininn sem mun hafa verið gróðursettur 1965.  Auk fjallaþinsins í garðinum má nefna áberandi hvítþin og marþöll. Núverandi eigandi er Halla Arnar.

Fjallaþinur er sú þintegund sem best hefur gengið að rækta hér á landi, austur á Hallormsstað  lifa tré sem gróðursett voru í byrjun 20. aldar og nálgast nú að vera 20 metrar á hæð. Fjallaþinurinn er ættaður úr Klettafjöllum N-Ameríku þar sem hann vex í allt að  3600 metra  hæð yfir sjó, en nær reyndar niður að sjávarmáli   í Alaska. Hann verður sjaldan  hærri en 20-30  metrar í heimkynnum sínum og getur náð 250 ára aldri.  Hann er sígrænn og haldast nálarnar lengi á trénu. Börkur ungra trjáa er grár með harpixblöðrum. Vöxturinn keiluulaga og góður ilmur af trénu öllu.  Þolir vel að vaxa í skugga. Nálar mjúkar, könglar uppréttir á greinum eins og á öðrum þintegundum, þeir hrynja í sundur þegar fræin þroskast svo köngulteinninn stendur einn eftir. Um 50 þintegundir finnast á norðurhveli jarðar og hafa hér á landi meðal annars verið reyndar balsamþinur, hvítþinur, eðalþinur og nordmannsþinur, en fjallaþinur ber af þeim öllum í harðgeri. Hann hefur mest verið  notaður í jólatrjárækt en hentar líka mjög vel sem garðtré.

Viður fjallaþinsins er mjúkur og ljós og mest notaður í pappírsgerð. Frumbyggjar vestra nýttu hann bæði sem lyf og til smíða, nálarnar voru brenndar  sem reykelsi. Fjöldi dýra stórra sem smárra lifir í  fjallaþinsskógum Klettafjalla og má þar nefna elg og  bláorra, en hann  lifir á nálum þinsins að vetrarlagi og nýtur góðs af skjólinu sem tréð  gefur. Kannski  verður bláorrinn fluttur hingað í framtíðinni og tekur sér bólfestu í fjallaþinsskógum inn til landsins? Fátt ætti að vera því til fyrirstöðu að flytja hingað fallega og matarmikla fugla eins og orra,  sem gefa  skóginum aukið líf  og tilbreytingu og henta  mjög vel til skotveiða.